De kleurladder

De kleur van het tonglichaam komt van het Bloed dat erdoor stroomt. Is er te weinig Bloed om te kleuren, of te weinig Yang om het rond te pompen, dan wordt de tong bleek. Hitte maakt hem roder, en hoe dieper de Hitte, hoe donkerder het rood. Staat het Bloed stil, dan wordt hij paars, en bij ernstige Koude blauw.

Schematisch; je scherm wijkt af van een echte tong, en echte tongen hebben tussentinten. Indeling naar H23 tong, p. 324 tot 328; de duidingen zijn leerboek.

Kleuren die eerst een medische vraag zijn

Buiten het boek: algemene geneeskunde.

Per kleur: hoe het eruitziet, wat het betekent, wat beslist

Een beginner herkent de kleuren het best aan een vergelijking. Kies een kleur.

Drie soorten bleek, en wat ze scheidt

Leerboek. Milt-Yang- en Nier-Yang-leegte hebben dezelfde tong; waar de kou zit, zegt de anamnese.

Volle en Lege Hitte, en de weg ertussen

Rood is Hitte. Of die Hitte uit een overmaat komt of uit een tekort aan Yin, zegt het beslag. Bij Volle Hitte is er een pathogeen of een opgehoopt vuur, en ligt er beslag, vaak geel. Bij Lege Hitte is de Yin op; de Maag maakt dan ook geen beslag meer, en de tong wordt kaal.

1. Eerst gaat het mos weg. Bij een beginnende Yin-leegte wordt het beslag dunner, op plekken kaal, terwijl het lichaam nog een normale kleur heeft.
2. Dan kleurt de bodem. Raakt de Yin verder op, dan ontstaat Lege Hitte en wordt de kale tong rood.
3. Dan wordt hij donker en droog. Bij een ernstige Yin-leegte wordt hij dieprood, droog en soms gescheurd.

Leerboek. Dieprood bij koorts: de Hitte heeft het niveau van Ying of Bloed bereikt (Vier Niveaus); dat beeld hoort bij een acute, ernstige ziekte en dus eerst bij de arts.

Een afwijkende kleur op één plek

Vaak is niet de hele tong anders, maar één zone. Dan zegt de kleur wat er aan de hand is en de zone waar. De kaart zelf, met de varianten tussen bronnen, staat in les 7.

Leerboek. De zijkanten zijn in de meeste kaarten Lever en Galblaas over bijna de hele lengte; een bredere strook in het midden van de zijkanten wordt in sommige bronnen aan de Milt toegekend (les 7).

Een kleur die verandert, en wat er werkelijk veranderde

Het lichaam verandert traag, in weken. Een echte kleurverandering vertelt daarom iets over de grond. Een plotse verandering in een paar dagen wantrouw je eerst: licht, tijdstip, drinken en uitsteken kunnen hetzelfde doen.

Twee bleke tongen, twee patronen

Het leerpunt: bleek zegt leegte, maar welke leegte zeggen vorm en vocht, en welk orgaan zegt de anamnese.

Kleur plus beslag: Hitte, Koude, leegte of volte?

Kies de kleur van het lichaam en het beslag. De bouwer geeft de lezing in de Acht Principes en de vraag die je daarna stelt.

Acht tongen: welke kleur, en wat zegt die?

Noem bij elke tong eerst de kleur in een woord van de ladder, dan wat het beslag en het vocht toevoegen, en pas dan de duiding. Kies daarna A tot H om je lezing te vergelijken.

Oefen verder in de beeldtrainer: Tong lezen.

Kleur duiden

Flashcards

Waar het misgaat

• Rood zonder beslag als Volle Hitte lezen. Dan koel je een Yin die al tekortschiet.
• Bleek als één ding lezen. Qi, Bloed en Yang scheid je met vorm en vocht, niet met de tint.
• De kleur van het beslag lezen. Een geel beslag op een bleke tong maakt de tong niet rood. Lees de spier aan de randen.
• Dieprood en roodpaars door elkaar. Zoek de blauwe gloed: die maakt het paars, en dus stase.
• Een snelle kleurverandering geloven. Het lichaam verandert in weken; eerst de omstandigheden nagaan.
• Paars altijd als stase lezen. Kou op het moment zelf, roken en zuurstoftekort kleuren mee.
• De kleur zonder de anamnese. Bleek bij Anna en bij Henk: dezelfde kleur, twee patronen.

De kleur als meting, als hypothese

Sparvragen

Waar, hoe diep, en wat is gezond

Drie vragen bij elke pols, in deze volgorde: waar liggen je vingers, op welke diepte voel je wat, en hoe verhoudt dat zich tot een gezonde pols?

Wat je met je vingers vindt dat geen polsbeeld is

Buiten het boek: algemene geneeskunde. De cijfers over het verschil tussen de armen staan in stap 12.

Van negen meetpunten naar één slagader

De oudste teksten voelen op meer plekken: de Su Wen beschrijft negen meetpunten verdeeld over hoofd, armen en benen. De Nan Jing kiest één plek, de cun kou ("de mond van een duim"), en legt uit waarom die genoeg is.

Klassieke verwijzingen als parafrase, geen citaat. De negen meetpunten: Su Wen 20.

Tien stappen, elke keer dezelfde

1. Rust. Eerst vijf minuten zitten; na fietsen, koffie of haast is de pols sneller en voller. Klassiek: vroeg in de ochtend, vóór het eten (Su Wen 17); noteer anders de tijd.
2. Houding. Arm ontspannen op harthoogte, palm omhoog; niets knelt.
3. Je eigen adem. Adem rustig: in de traditie is jouw ademhaling de klok (Su Wen 18). Tel daarnaast met een horloge.
4. Middelvinger eerst. Op de slagader naast het uitstekende bot aan de duimzijde: guan.
5. Wijs- en ringvinger. Wijsvinger op cun, bij de polsplooi; ringvinger op chi, naar de elleboog toe.
6. Pas aan de arm aan. Lange arm: verder uit elkaar; korte arm: dichter bij elkaar; jong kind: één vinger die over de posities rolt.
7. De vingers zelf. Licht gebogen, toppen op één lijn, voelen met het kussen. Niet met de duim: die heeft een eigen stevige pols.
8. Gelijke druk. Alle drie even hard. Sommige bronnen laten de middelvinger een fractie lichter drukken: het bot onder guan laat die positie anders sterker lijken.
9. Samen, dan apart. Eerst drie vingers tegelijk op drie niveaus, dan per positie (stap 6). Per kant vijftig slagen of een minuut, zodat je een slag die wegvalt niet mist (Ling Shu 5).
10. Beide kanten, dan noteren. Vergelijk links met rechts; schrijf eerst kenmerken, dan pas een naam (les 2).

Leerboek. Hoe het boek de methode beschrijft: H25 p. 374 tot 380.

Zes posities, twee kaarten

De Zang liggen in elke kaart op dezelfde plek. Wie in kanalen denkt, legt de darmen bij hun partner (Hart en Long, op cun); wie in lichaamsruimte denkt, legt ze in de onderbuik (op chi).

Kaart A volgt de Mai Jing (3e eeuw), met rechts chi als Ming Men naar Nan Jing 36. Kaart B is de gangbare lijn in kruidengeneeskundige en latere leerboeken; welke darm links en welke rechts op chi ligt, verschilt per bron. Welke kaart het boek hanteert: H25 p. 374 tot 380.

Licht, middel, diep: zo vind je ze

De Nan Jing kent vijf lagen, elk met het weefsel van een orgaan: 3 bonen huid en Long, 6 vaten en Hart, 9 vlees en Milt, 12 pezen en Lever, tot het bot de Nier (Nan Jing 5). In de praktijk werk je met drie.

Nan Jing 4 en 5; de twee lezingen en de technieken zijn leerboek, naar de Chinese standaardleerboeken en Engelstalige leerboeklijnen.

Shen, Maag-Qi, wortel, en een vat dat anders loopt

Elke afwijking lees je tegen een gezonde pols, met drie kenmerken die elkaar overlappen.

Het tempo van een gezonde pols

Vier tot vijf slagen per ademhaling van een rustige behandelaar (Su Wen 18); bij 15 tot 18 ademhalingen per minuut is dat ruwweg 60 tot 90 per minuut. Leerboeken geven smallere getallen (het Chinese standaardleerboek ongeveer 72 tot 80); houd het getal als richting, niet als grens. Tel daarom ook met de klok (les 2). Kinderen zijn sneller; een getrainde duursporter mag onder de 60 zitten zonder Koude.

Een vat dat anders loopt

Leerboek. Wat een normale pols verandert (seizoen, leeftijd, training, maaltijd, zwangerschap): les 8 van deze module.

Een pols die rechts ontbreekt

Vier keer zes posities

Welke positie wijkt af, welk lichaamsdeel en welk orgaan horen daarbij, en welk patroon zou je toetsen? Kies daarna A tot D om je lezing te vergelijken.

Oefen verder in de beeldtrainer: Pols lezen.

Plek, diepte en techniek

Flashcards

Waar het misgaat

• Meteen hard drukken. Dan is het lichte niveau weg voor je het gevoeld hebt. Altijd eerst liften.
• Alleen licht voelen. Een pols die boven sterk is, lees je pas als je ook de diepte kent: daar zit het verschil tussen een buitenpatroon en een Yin die de Yang niet vasthoudt.
• De vingers op vaste afstand. De posities schalen mee met de arm.
• De middelvinger te zwaar. Guan voelt dan sterker dan hij is.
• Te kort voelen. In tien slagen mis je een pauze; voel vijftig slagen of een minuut.
• Geen pols is leegte. Eerst de vaten (koude hand, bloeddruk aan beide armen), dan de anatomie (fan guan mai, xie fei mai), dan pas de TCM.
• De posities als anatomie. Links guan is niet de lever onder je vinger, en waar de darmen liggen, verschilt per kaart.
• Context vergeten. Fietsen, koffie, een maaltijd, medicatie: noteer ze, en voel na rust opnieuw.

De pols voelen, als hypothese

Sparvragen